على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
873
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
كردن كسى را . تسريم ( tasrim ) م . ع . پاره پاره كردن . تسس ( tosos ) ا . ع . اصول رديه . تسسگ ( tos - sag ) ا . پ . گياهى دوائى كه بتازى بنفسج الكلاب گويند . تسطيح ( tastih ) م . ع . برابر و هموار كردن و پهن نمودن . و تسطيح القبر خلاف تسنيمه . تسطيح ( tastih ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - برابرى و هموارى . و تسطيح كردن : برابر كردن . تسطير ( tastir ) م . ع . فراهم آوردن و نبشتن و با هم آوردن چيزى را كه آن را اصلى نباشد يق سطر علينا : سخنهاى پريشان و بىاصل گفت . و بر گماشته شدن . تسطيع ( tasti ' ) م . ع . داغ كردن گردن شتر را در درازى . تسطين ( tastin ) م . ع . سطنه تسطينا : استوار كرد آن را و سنگين نمود . تسع ( tas ' ) م . ع . تسعهم تسعا ( از باب فتح و ضرب ) : نه يك گرفت از اموال ايشان و نهم ايشان شد و نه گردانيد ايشان را باينكه خود نهم آنها گرديد . تسع ( tes ' ) ا . ع . اين كلمه هميشه در مؤنث استعمال مىشود و تسع نسوة گويند يعنى نه زن . و منه قوله تعالى تِسْعَ آياتٍ * يعنى نه آية يكى عصا دويم قحط سيوم دريا چهارم ملخ پنجم شپش ششم خون هفتم يد بيضا هشتم غوك نهم طوفان و شاعرى آنها را بنظم در آورده : « عصا سنة بحر جراد و قمل دم و يد بعد الضفادع طوفان » . و نيز تسع : مدت تشنگى شتتران . تسع ( tos ' ) و ( toso ' ) ا . ع . نه يك ج : اتساع . تسع ( tosa ' ) ا . ع . سه شب از ماه يعنى شب هفتم و هشتم و نهم . تسعب ( tasa'ob ) م . ع . دراز شدن مانند رشتهء هر چيز لزج مانند عسل و شربت و لعاب دهن . تسعة ( tes'at ) ا . ع . اين كلمه هميشه در مذكر استعمال مىشود و تسعة رجال گويند يعنى نه مرد . تسعة عشر ( tes'ata - acar ) ا . ع . در مذكر استعمال مىشود يعنى پانزده . تسعد ( tasa'od ) م . ع . گياه سعدان جستن . تسعر ( tasa'or ) م . ع . بر افروخته شدن آتش . تسعسع ( tasa'so ' ) م . ع . سپرى شدن زندگانى و پير خرف شدن مرد و بيشتر گذشتن از ماه . و برهنه شدن دندان از لب . و فرود افتادن حال كسى و بدحال شدن . تسع مأته ( tes'o - meaten ) ا . ع . نهصد . تسعن ( tasa'on ) م . ع . تسعن الجمل : پر شد شتر از فربهى و يا نيك فربه گرديد . تسعون ( tes'un ) ا . ع . نود . تسعير ( tas'ir ) م . ع . نرخ نهادن . و بر افروختن آتش و جنگ ( شدد للمبالغة ) . تسعير ( tas'ir ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نرخ . و تقويم و تعيين نرخ و ارزش و بها و قيمت . و خراج . تسعيرات ( tas'ir t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نرخها و تسعيرها . تسعيف ( tas'if ) م . ع . آميختن مشك و مانند آن به خشبويهاى ديگر . تسعين ( tes'in ) ا . ع . نود . تسغبل ( tasaqbol ) م . ع . تسغبل الدرع : پوشيد زره را . تسغسغ ( tasaqsoq ) م . ع . تسغسغ فى التراب : درآمد در خاك . و تسغسغت ثنيته : جنبيد دندان ثناياى او . تسغيم ( tasqim ) م . ع . فرو خورانيدن خشم و جز آن يق سغمه تسغيما . تسفد ( tasaffod ) م . ع . تسفده تسفدا : از راه تنگ برد آن را . تسفر ( tasaffor ) م . ع . به سفر رفتن . و ميان مغرب و عشا چريدن شتران يق سفر الابل تسفيرا فتفسرت . و تسفر الجلد : پذيرفت پوست اثر چيزى را . و تسفر شيئا من حاجته : تدارك آن چيز نمود . و تسفر النساء : طلب كرد انكشاف روى زنان راه و تسفر فلانا خواست از فلان نصف چيزى را كه بطور تاوان و جرمانه بر ذمهء او بود . و تسفرت الابل : برگهاى افتاده چريدند شتران . تسفط ( tasaffot ) م . ع . تسفط ما فى الاناء : آشاميد همهء آنچه در آوند بود . تسفع ( tasaffo ' ) م . ع . گرم شدن به آتش . تسفل ( tasaffol ) م . ع . فرود شدن و پست گرديدن و بر نشيب و بجاى پست آمدن . تسفه ( tasaffoh ) م . ع . تسفه على فلان : زشت گفت فلان را . و تسفهه عن ماله : فريفت او را از مال خود . و تسفهت الرياح الغصون : كج و سايهدار گردانيد باد شاخهها را و جنبانيد آنها را . و تسفه فلان : بر خود بست فلان سفاهت را و اظهار سفاهت كرد . تسفيح ( tasfih ) م . ع . كار بيهوده كردن . تسفيد ( tasfid ) م . ع . سفد اللحم : گوشت را در سيخ در آورد براى بريان كردن . تسفير ( tasfir ) م . ع . به سفر فرستادن . و سفار بر پشت بينى شتر نهادن . و سفر الابل : ميان مغرب و عشاء چرانيد شتران را . و سفر النار : برافروخت و شعلهناك گردانيد آتش را . تسفيط ( tasfit ) م . ع . گل اندودن حوض و اصلاح كردن آن .